FLIBFEST 003
#FLIBFEST004
#FLIBSOUND004 #FLIBSIDE004 #FLIBFOLKS004
สำหรับคนนอกคำว่า “โนรา” มักมาพร้อมความรู้สึกลึกลับน่าขนลุก ภาพของเรื่องราวสยองขวัญพื้นบ้าน การเข้าทรง การถูกวิญญาณสิงสู่ แต่การได้มาที่พัทลุงครั้งนี้ได้ฉีกทำลายภาพเหล่านั้นลงหมดสิ้น
สิ่งที่เราพบเห็นที่นั่นไม่ใช่ความหวาดกลัว แต่เป็นการได้กลับมาพบกันอีกครั้งของครอบครัว ครูบาอาจารย์และผู้ศรัทธาเสียมากกว่า
มโนราห์เป็นหนึ่งในศิลปะการแสดงที่เก่าแก่ที่สุดของภาคใต้ โดยแก่นแท้พิธีกรรมโนราโรงครูคือบทสนทนาระหว่างคนเป็นและบรรพบุรุษ ที่จัดขึ้นเพื่อแสดงความเคารพต่อครูหมอโนราและดวงวิญญาณบรรพชน เชื่อกันว่าวัดท่าแคคือบ้านเกิดและสถานที่ฝังอัฐิของขุนศรีศรัทธา บิดาแห่งมโนราห์ ซึ่งโรงโนราถูกจัดตั้งขึ้นข้างต้นโพธิ์ใหญ่ ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นที่ฝังอัฐิของท่าน ผู้ร่วมงานบางคนเดินทางมาที่นี่ทุกปีมานานหลายปี บางคนหลายสิบปี เพื่อแสดงความเคารพต่อครูบาอาจารย์และผู้สืบสานมโนราห์
เทศกาลโนราโรงครูจัดติดต่อกันสามวันสามคืน โดยวันแรกจะเป็นพิธี “ตั้งบ้านตั้งเมือง” หรือพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ผู้ร่วมงานเดินทางมาจากทั่วภาคใต้พร้อมเครื่องเซ่นไหว้นับร้อยชิ้น ทั้งผลไม้ ข้าวสาร เหล้าขาว ยาเส้น น้ำเปล่า น้ำอัดลม ทั้งหมดจะถูกวางเรียงอยู่บนชั้นลอยของโรงโนราเพื่อถวายแด่ดวงวิญญาณบรรพชนและครูบาอาจารย์
ระหว่างที่โนราใหญ่เริ่มขับร้องและเริ่มพิธีกรรม การเข้าทรงก็เริ่มขึ้น
เป็นสิ่งที่เราไม่ได้คิดว่าจะได้เห็น เพราะคนที่เข้าทรงไม่ได้ทีแค่หนึ่งหรือสองคน แต่เป็นห้าสิบถึงหกสิบคนที่เข้าทรงพร้อมกัน ร่างกายของพวกเขาค่อยๆ เริ่มขยับเปลี่ยนท่าทางไปทีละคน การหายใจเริ่มเปลี่ยนไม่ใช่ของตัวเอง ราวกับมีคนอื่นเข้ามาใช้ร่างกายของพวกเขา บางคนเริ่มร่ายรำ บางคนจุดเทียนเป็นกำแล้วสาดขี้ผึ้งใส่ตัวเอง มันดูอลม่านไปหมด แต่ลึกลงไปใต้ความโกลาหลนั้นคือความศักดิ์สิทธิ์ที่อธิบายไม่ถูก
อะไรที่ทำให้เกิดสิ่งนี้ขึ้น พวกเราพยายามปะติดปะเรื่องนี้อยู่นานจนพบว่า ส่วนหนึ่งคือดนตรี พิธีนี้บรรเลงด้วยวงปี่พาทย์ และมีโนาราใหญ่ขับร้องด้วยเสียงที่ไม่เคยได้ยินในเทศกาลอื่นๆ มาก่อน ถ้าจะต้องให้อธิบายก็คงเปรียบได้กับการร้องโอเปร่า แต่เป็นฉบับภาษาใต้ และท่วงทำนองแบบไทยๆ มันมีลูกเล่น ประณีต แต่ละวรรคตอนถูกม้วนและตัดจบอย่างพอดิบพอดี เมื่อรวมกับเสียงเพลงปี่พาทย์แล้วเมื่อฟังแล้วเหมือนกับตกอยู่ในภวังค์เลยทีเดียว
สิ่งที่สองคือบรรยากาศของสถานที่ โรงโนราถูกสร้างขึ้นด้วยไม้ แบบเปิดโล่งตามแบบโบราณ และเป็นโรงที่สร้างขึ้นชั่วคราวเพื่องานเทศกาลนี้เท่านั้น ตลอดสามวัน โนราใหญ่และลูกคณะจะอาศัยอยู่ ทั้งกิน ทั้งนอน และแต่งตัวกันอยู่บนแคร่ด้านข้างถัดจากลานพิธีตรงกลางโรงโนราภายใต้หลังคาเดียวกัน โดยตรงกลางจะมีศาลพระภูมิตั้งอยู่เหมือนกับบ้านจริงๆ ส่วนชั้นลอยเป็นที่วางของเซ่นไหว้ รวมถึงเทริดของผู้มีจิตศรัทธาที่วางเรียงรายกันอยู่เป็นแถว ตามความเชื่อที่ว่าครูบาอาจารย์และบรรพบุรุษจะประทานพรและสถิตพลังลงในเทริด เพื่อนำกลับไปบูชาที่บ้านได้ สิ่งต่างๆ เหล่านี้รวมกันช่วยสร้างบรรยากาศพิธีสุดขลังได้อย่างไม่ต้องสงสัย
ยิ่งพิธีดำเนินก็ยิ่งมีคนเข้าทรงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ขณะที่เจ้าหน้าที่คอยพาคนที่เข้าทรงเข้ามารวมกันในโรงโนรา ผ่านไปไม่กี่ชั่วโมง ทั้งลานพิธีก็เต็มไปด้วยคนเข้าทรงหลายสิบชีวิต บรรยากาศทั้งเข้มข้นและถ้าจะให้พูดตรงๆ ก็น่าขนลุกอยู่ไม่น้อย แต่แล้วเราสังเกตเห็นคุณลุงท่านหนึ่งที่นั่งอยู่ด้านหลังของผู้ชมเริ่มมีอาการเข้าทรง เขาเริ่งออกท่าร่ายรำ แต่ดวงตาดูเลื่อนลอย ในขณะที่ครอบครัวของเขาเฝ้ามองดูอยู่ใกล้ๆออย่างเป็นห่วง จู่ๆ เขาก็หันไปมองลูกหลานที่ยืนอยู่ใกล้ๆ ก่อนจะกวักมือเรียกพวกเขาให้มาใกล้ๆ พร้อมกับกอดครอบครัวเอาไว้แน่น ความรู้สึกในตอนนั้นเป็นทั้งความอิ่มเอมและความคิดถึงในเวลาเดียวกัน คล้ายกับตอนที่ปู่ย่าตายายได้เจอหน้าหลานหลังจากพรากจากกันไปหลายปี
วันที่สองและสามโดยรวมจะเป็นพิธีการแก้บน ของคนที่เคยมาบนบานไว้กับครูบาอาจารย์ว่าจะมารำถวาย บางคนก็มาเพื่อแสดงรำถวายเพื่อแสดงความเคารพและศรัทธา โดยมีผู้มาเข้าร่วมหลายร้อยคน พิธีเริ่มตั้งแต่เช้าจรดเกือบเที่ยงคืน ซึ่งเราได้เห็นความทุ่มเทที่น่าทึ่งของเหล่าโนราที่มาช่วยประกอบพิธีและผู้มาถวายศรัทธาเองเช่นกัน
เราได้นั่งพูดคุยกับโนราใหญ่เกรียงศักดิ์ ที่เป็นทั้งครูหมอโนราและผู้นำพิธี พวกเราถามถึงภาระของอาจารย์ในฐานะผู้สืบสานพิธีกรรมนี้ คำตอบของท่านตรงไปตรงมา "หน้าที่พื้นฐานของการรักษาพิธีกรรมนี้ไว้ ไม่ได้ทำเพื่อให้ใครพอใจ แต่ทำเพื่อจดจำ และเป็นการแสดงความกตัญญูต่อครูบาอาจารย์ของเรา”
พอถึงจุดหนึ่ง เราก็ไม่ได้ดูโนราผ่านเลนส์ของความน่ากลัวอีกแล้ว แต่เรากลับดูมันแล้วคิดว่า สิ่งที่งดงามขนาดนี้อยู่รอดมาได้นานขนาดนี้ได้อย่างไร
ในเวลาสามวันสามคืนที่คลุกคลีอยู่นั่น เราก็ได้ค้นพบว่า แท้จริงแล้วพิธีกรรมเหล่านี้ไม่ได้มีเอาไว้เรียกดวงวิญญาณ เพื่อแค่ลงมารับเครื่องเซ่นไหว้หรือเพื่อมาแก้บน แต่เพื่อเชิดชูเหล่าศิลปินที่รับหน้าที่สืบทอดศิลปะอันสวยงามนี้มาตลอดหลายชั่วอายุคน ส่วนครูบาอจารย์ บรรพบุรุษทั้งหลายก็ลงมาเพื่อดูว่าสายตะกูลยังดำเนินต่อไป ยังมีคนจดจำ และมโนราห์ยังคงดำเนินต่อไปอย่างสวยงาม
สำหรับลูกหลานที่เข้าร่วมเองก็ไม่มีความลังเลใดๆ มีเพียงความภาคภูมิใจที่ได้สืบทอดมโนราห์ ไม่เคยมีความกลัวอยู่ในใจของผู้ศรัทธาเลยแม้แต่น้อย
To an outsider, the word Nora carries a kind of folkloric dread - images of trance, of spirit possession. The trip to Wat Tha Khae in Phattalung shattered the connotation completely.
What we witnessed there was not fear. It was almost like a reunion.
Nora is one of the oldest performing arts in southern Thailand. It is, at its core, a conversation between the living and their ancestors. The festival itself is called Nora Rong Khru, a ritual performance held to pay respect to the Nora masters and ancestral spirits.
Wat Tha Khae is believed to be the home and the burial ground of Khun Sri Sattha, the founding father of the Nora dance. The Pavilion was set up next to a majestic Bodhi tree, where his ashes are believed to be buried. Some of the attendees have been making this journey for years, some for decades, to pay respect to the teachers and masters who built this lineage.
The festival runs for three days and three nights non-stop. The first day is dedicated to setting up of the sacred space or ‘Tang Baan Tang Mueang.’ People came from across the south bearing offerings, hundreds of them. Fruits, bags of rice, rice whiskey, tobacco, bottles of water, sodas, you name it. All of it piled high on the mezzanine of the Nora Pavilion as offerings to the spirits.
Then the trance began.
We weren't prepared for it because it was not one, not two, but at least fifty people fell into a trance, right in front of us. Their bodies started shifting, one after the other. Their breathing started to change as if someone else had arrived through them. Some started dancing, others lit bunches of candles and splashed the wax on themselves. It was chaotic, and yet underneath the chaos was sacredness.
What brought it on? I’ve been trying to piece it together.
The second thing was the setting. The Nora Pavilion was built in the old traditional style - wood, open and temporary. For three days and nights, the Nora performers eat, sleep and get dressed on the platform to the side. At its center sat a real household shrine where the ceremony took place. And on the mezzanine above is decorated with pictures of the ancestors and masters along with all the offerings and among them, rows of Serd, the Nora headdress used as an amulet, brought by devotees who believe the masters and ancestors will descend and bless them. There is something about a space like this. It felt hallowed.
As the ceremony progressed, more and more people fell into a trance while the staff guided them into the pavilion. Within a few hours, it was full. It was very intense and, if I'm honest, a little scary. Then I noticed an uncle sitting in the back of the audience who fell into a trance. Slowly, he began to do a Nora dance, his eyes glazed and distant as his family watched with worried faces. Suddenly he looked at them, waved them over, and they all held each other. The feelings were contentment and longing at once. Almost like when grandparents finally see you after years apart.
We had a chance to speak with some who had been in a trance, all of them described the feeling similarly as an overwhelming joy.
The second and third days belonged to the vow-keepers. Most had vowed to perform a Nora dance if their wishes came true; others came simply to pay their respects to the masters and ancestors through Nora dance. At least 400 people showed up. The ceremony ran from 11 in the morning to nearly midnight. The dedication was staggering.
We sat with Ajarn Kriangsak, the Nora master leading the ceremony, and asked him about the weight of keeping the ritual alive. His answer was direct. "The fundamental duty of preserving the ritual is not done to please anyone. It is done to remember. It is gratitude toward our teachers."
But Nora, in the most straightforward sense, is a spectacle.To see only the spiritual weight of Nora, though, is to miss half of it. Because the other half is stunning. The มหรสพ (Mahorasop), or the entertainment part, includes comedy skits, music, dancing and the whole sha-bang of it. The costumes are traditionally made of multicolored beads, layered fabrics, fingertip extensions made from beads and towering headdresses, unlike anything elsewhere in the country. The choreography itself takes years of discipline and practice to perfect strong and precise yet delicate movements.
You don't watch it thinking about spirit possession anymore.
You watch it thinking: how did something this beautiful survive this long?
Because that's what the worship and the rituals are really for. Not to summon spirits for their own sake, but to honor the performers who carried this art form for generations. The work is pointed backward, toward the people who passed it down, and the obligation is simply this: do not let it end with you. It is as if the ancestors, the teachers and masters come to see, to know that the lineage continues, that someone still remembers and the art has not been forgotten.
For the descendants who take part, there is no reluctance in that. There is pride. The ones who believe are not afraid. They never were.
#FLIBSIDE004
#FLIBFOLKS004